जीवन विमा आणि आरोग्य विमा हे भारतात सर्वाधिक प्रमाणात खरेदी केले जाणारे दोन प्रकारचे विमा आहेत, परंतु ते अतिशय भिन्न जोखमींपासून संरक्षण देतात. पॉलिसीच्या कालावधीत तुमचे निधन झाल्यास जीवन विमा तुमच्या नामनिर्देशित व्यक्तीला एकरकमी रक्कम देतो. जेव्हा तुम्हाला किंवा तुमच्या कुटुंबातील सदस्याला वैद्यकीय उपचारांची गरज असेल तेव्हा आरोग्य विमा तुमची रुग्णालयातील देयके भरतो.
हे मार्गदर्शक दोन्ही उत्पादने साध्या भाषेत स्पष्ट करते, त्यांची एकमेकांशी तुलना करते, प्राप्तिकर कायदा, 2025 अंतर्गत वास्तविक कर कपातीच्या मर्यादांची यादी करते आणि तुम्हाला प्रथम कोणती खरेदी करायची हे ठरविण्यात मदत करते. झुरिच कोटकची भूमिका आणि कोटक महिंद्रा लाइफ इन्श्युरन्सच्या ब्रँड सीमेवरील एक छोटी टीप खाली समाविष्ट आहे.
ब्रँडच्या सीमारेषेवरील महत्त्वाची नोंद
झुरिच कोटाक जनरल इन्श्युरन्स कंपनी (इंडिया) लिमिटेड ही एक सामान्य विमा कंपनी आहे. ती आरोग्य, मोटार, प्रवास आणि इतर सामान्य विमा उत्पादने पुरवते. जीवन विमा योजना कोटाक महिंद्रा लाइफ इन्श्युरन्स कंपनी लिमिटेड या स्वतंत्र समूह संस्थेद्वारे दिल्या जातात. या लेखात संपूर्णतेसाठी दोन्ही श्रेणी स्पष्ट केल्या आहेत.
जीवन विमा म्हणजे काय?
जीवन विमा हा तुमच्यामध्ये आणि जीवन विमा कंपनीमध्ये झालेला करार आहे. नियमित हप्त्याच्या बदल्यात, विमा कंपनी तुमच्या नामनिर्देशित व्यक्तीला एक निश्चित रक्कम (हमीची रक्कम) देण्यास तयार होते, जर तुम्ही (जीवन विमाधारक) पॉलिसीच्या मुदतीदरम्यान मरण पावलात. काही योजना तुम्ही मुदत संपवल्यास परिपक्वता लाभ देखील देतात.
तुमच्या कुटुंबाचे उत्पन्न बदलणे, थकबाकी कर्जाची परतफेड करणे आणि मुलाचे शिक्षण किंवा जोडीदाराची निवृत्ती यासारखी दीर्घकालीन उद्दिष्टे पूर्ण करण्यात त्यांना मदत करणे हा जीवन विम्याचा मुख्य उद्देश आहे.
जीवन विम्याचे प्रकार
मुदत विमाःएक शुद्ध जीवन कवच. पॉलिसीच्या मुदतीदरम्यान तुमचा मृत्यू झाल्यास तुमच्या नामनिर्देशित व्यक्तीला एकरकमी रक्कम द्या. जर तुम्ही टिकून राहिलात तर परिपक्वता लाभ नाही. सर्वात कमी हप्त्यावर सर्वाधिक संरक्षण.
संपूर्ण जीवन विमाःउत्पादनावर अवलंबून, अतिशय उच्च वयापर्यंत, सामान्यतः 99 किंवा 100 वर्षांपर्यंत जीवन संरक्षण प्रदान करते. हप्ते सहसा निश्चित केले जातात आणि कालांतराने पॉलिसीचे रोख मूल्य वाढते.
देणगी योजनाःएक अशी जीवन विमा योजना ज्यामध्ये तुम्ही पॉलिसीच्या मुदतीपर्यंत टिकून राहिल्यास जीवन संरक्षण आणि हमीकृत एकरकमी लाभ यांचा समावेश असतो. परतावा हा कायमस्वरूपी आणि स्थिर असतो.
पैसे परत करण्याच्या योजनाःदेणगी योजनेचा एक प्रकार जो पॉलिसीच्या मुदतीदरम्यान निश्चित अंतराने हमी रकमेचा एक भाग आणि परिपक्वताच्या वेळी शिल्लक भरतो.
युलिप (एकक संलग्न विमा योजना):एक जीवन विमा योजना ज्यामध्ये हप्त्याचा एक भाग तुम्ही निवडलेल्या बाजार-संलग्न निधीमध्ये गुंतवला जातो, तर शिल्लक निधी जीवन संरक्षण असतो. परिपक्वता मूल्य निधीच्या कामगिरीवर अवलंबून असते.
आरोग्य विमा म्हणजे काय?
आरोग्य विमा हा एक करार आहे जो आजारपण, दुखापत किंवा नियोजित रुग्णालयात दाखल झाल्यामुळे उद्भवणारा तुमचा वैद्यकीय खर्च भरतो. तुम्ही वार्षिक हप्ते भरता आणि विमा कंपनी एकतर तुमचे रुग्णालयाचे बिल थेट (रोखीविरहित) भरते किंवा डिस्चार्ज मिळाल्यानंतर तुम्ही निवडलेल्या विमादार रकमेपर्यंत तुमचे बिल परत करते.
भारतात दरवर्षी 10 टक्क्यांहून अधिक दराने वाढत असलेल्या वैद्यकीय उपचारांच्या खर्चापासून तुमच्या बचतीचे संरक्षण करणे हा आरोग्य विम्याचा मुख्य उद्देश आहे.
आरोग्य विम्याचे प्रकार
वैयक्तिक आरोग्य विमाःयात एका व्यक्तीचा वैद्यकीय खर्च समाविष्ट असतो. संपूर्ण विमा रक्कम त्या व्यक्तीला उपलब्ध असते.
कौटुंबिक फ्लोटर आरोग्य विमा :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::एकाच पॉलिसी अंतर्गत कुटुंबातील सर्व सदस्यांना सामायिक विमा रकमेसह समाविष्ट करते.
ज्येष्ठ नागरिक आरोग्य विमाः60 वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या व्यक्तींसाठी तयार केलेले, ज्यात वयाशी संबंधित आजार आणि रुग्णालयात दाखल होणे समाविष्ट आहे.
गंभीर आजार विमा :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::कर्करोग, हृदयविकाराचा झटका, स्ट्रोक किंवा मूत्रपिंड निकामी होणे यासारख्या विशिष्ट गंभीर आजारांच्या निदानावर एकरकमी रक्कम भरते.
सुपर टॉप-अप योजना :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::एका वर्षात निश्चित कपात करण्यायोग्य रक्कम ओलांडल्यानंतर सक्रिय होणारे अतिरिक्त संरक्षण प्रदान करते. कमी हप्त्यावर संरक्षण वाढवण्यासाठी उपयुक्त.
वैयक्तिक अपघात संरक्षण :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::वैद्यकीय खर्च, अपंगत्व किंवा अपघातामुळे झालेल्या मृत्यूसाठी पैसे भरणे.
जीवन विमा आणि आरोग्य विमा यातील मुख्य फरक
खालील तक्ता खरेदीदारासाठी सर्वात महत्त्वाच्या असलेल्या मापदंडांवर दोन उत्पादनांची तुलना करतो.
मापदंड | जीवन विमा | आरोग्य विमा |
|---|---|---|
उद्देश | जीवन हमीदाराच्या मृत्यूनंतर कुटुंबाचे उत्पन्न बदलणे | पॉलिसीधारकाच्या आयुष्यातील वैद्यकीय खर्चाची परतफेड किंवा रोखीविरहित भरणा |
दाव्याला चालना द्या | विमाधारक व्यक्तीचा मृत्यू, किंवा देणगी/यूलिप योजनांसाठी पॉलिसीची परिपक्वता | रुग्णालयात दाखल होणे, दिवस-देखभाल उपचार किंवा विशिष्ट वैद्यकीय प्रक्रिया |
लाभार्थी | नामनिर्देशित किंवा कायदेशीर वारसदार | पॉलिसीधारक (किंवा थेट रोखविरहित दाव्यांमध्ये रुग्णालय) |
कार्यकाळ | दीर्घकालीनः 5,10,20,30 वर्षे किंवा संपूर्ण आयुष्य | 1 वर्ष, 2 वर्षे किंवा 3 वर्षे (29 मे 2024 रोजी आय. आर. डी. ए. आय. च्या मुख्य परिपत्रकाद्वारे परवानगी दिल्याप्रमाणे) |
प्रीमियम | उच्च संरक्षणासाठी सामान्यतः कमी, विशेषतः शुद्ध मुदतीच्या योजनांमध्ये | वय, आरोग्याची स्थिती, विम्याची रक्कम आणि निवडलेल्या अतिरिक्त रकमेनुसार बदलते. |
बचत किंवा गुंतवणूक घटक | देणगी, पैसे परत करणे, संपूर्ण जीवन आणि यूलिप योजनांमध्ये उपलब्ध | उपलब्ध नाही; आरोग्य विमा हे शुद्ध संरक्षण उत्पादन आहे |
कर लाभ (जुनी व्यवस्था) | प्राप्तीकर कायदा, 2025 च्या अनुसूची XV च्या कलम 123 अंतर्गत (प्राप्तीकर कायदा, 1961 च्या कलम 80C शी संबंधित) दीड लाख रुपयांपर्यंत कपात | 25, 000 रुपयांपर्यंत (ज्येष्ठ नागरिकांसाठी 50,000 रुपये), ज्येष्ठ-नागरिक पालकांसाठी हप्त्यासाठी अतिरिक्त 50,000 रुपये, प्राप्तिकर कायदा, 2025 च्या अनुसूची पंधराव्याच्या कलम 126 अंतर्गत. एकूण मर्यादेत प्रतिबंधात्मक आरोग्य तपासणीसाठी अतिरिक्त 5,000 रुपयांना परवानगी आहे. |
कर लाभ (नवीन व्यवस्था) | बहुतेक कपाती नवीन कर व्यवस्थेअंतर्गत उपलब्ध नाहीत, जी वित्तीय वर्ष 2023-24 पासूनची डिफॉल्ट आहे. | नवीन कर व्यवस्थेअंतर्गत बहुतांश कपाती उपलब्ध नाहीत. |
रायडर्स किंवा अॅड-ऑन्स | आकस्मिक मृत्यू लाभ, गंभीर आजारावर चालणारा, प्रीमियमची सूट, मुदतभर चालणारा | शून्य सह-भरणा, खोली भाडे माफी, प्रसूती संरक्षण, ओ. पी. डी. संरक्षण, गंभीर आजार संरक्षण |
झुरिच कोटक समूहामध्ये प्राधिकरण जारी करणे | कोटक महिंद्रा जीवन विमा | झुरिख कोटक सामान्य विमा |
विमा उतरवलेली रक्कम विरुद्ध विमा उतरवलेली रक्कमः त्वरित स्पष्टीकरण
जरी दोन्ही शब्द सारखे वाटत असले, तरी त्यांचा अर्थ खूप भिन्न आहे.
हमीची रक्कम (जीवन विमा):हमीकृत एकरकमी रक्कम जी विमा कंपनी जीवन विमाधारकाच्या मृत्यूनंतर किंवा देणगी योजनांसाठी परिपक्वता झाल्यावर नामनिर्देशित व्यक्तीला देईल. जोवर अतिरिक्त रक्कम सुरू केली जात नाही तोपर्यंत ती पॉलिसीच्या कालावधीत बदलत नाही.
विम्याची रक्कम (आरोग्य विमा):विमा कंपनी एका पॉलिसी वर्षात वैद्यकीय खर्चासाठी जास्तीत जास्त रक्कम देईल. ती प्रत्येक नूतनीकरणानंतर पुन्हा भरते.
जीवन विम्याचे फायदे
कुटुंबासाठी आर्थिक सुरक्षाःपॉलिसीच्या कालावधीत विमाधारक व्यक्तीचा मृत्यू झाल्यास कुटुंबाला दैनंदिन खर्च आणि भविष्यातील उद्दिष्टे पूर्ण करण्यास एकरकमी भरणा मदत करतो.
उत्पन्नाची बदलीःहमीची रक्कम गमावलेल्या उत्पन्नाची जागा घेते, जेणेकरून अवलंबित लोक त्यांचे जीवनमान राखू शकतील.
दीर्घकालीन बचत आणि संपत्ती उभारणीःदेणगी, मनी बॅक आणि युलिप योजना जीवन संरक्षणासह निधी तयार करण्यात मदत करतात.
कर्ज आणि दायित्व संरक्षणःही परतफेड कुटुंबाला गृहकर्ज, वाहन कर्ज किंवा वैयक्तिक कर्ज यासारख्या थकबाकी कर्जाची परतफेड करण्यास मदत करते.
कर लाभ (जुनी व्यवस्था):प्राप्तीकर कायदा, 2025 च्या अनुसूची पंधराव्याच्या कलम 123 अंतर्गत दीड लाख रुपयांपर्यंतचे हप्ते वजावट करण्यायोग्य आहेत.
आरोग्य विम्याचे फायदे
वैद्यकीय खर्चाची व्याप्तीःइस्पितळात दाखल होणे, शस्त्रक्रिया, आय. सी. यू., दिवस-देखभाल आणि इस्पितळात दाखल होण्यापूर्वीचा आणि नंतरचा खर्च विमादारापर्यंत परत करतो किंवा थेट भरतो.
वैद्यकीय चलनवाढीपासून संरक्षणःभारतात आरोग्यसेवेचा खर्च दरवर्षी 10 टक्क्यांहून अधिक दराने वाढत आहे. आरोग्य विमा तुमच्या बचतीला या वाढीपासून वाचवतो.
नेटवर्क रुग्णालयांमध्ये रोखीविरहित उपचारःतुम्ही आगाऊ पैसे न भरता नेटवर्क रुग्णालयांमध्ये उपचार घेऊ शकता. विमा कंपनी थेट बिलाचा निपटारा करते.
गंभीर आजार संरक्षणःपर्यायी ऍड-ऑन किंवा विशिष्ट गंभीर आजार योजनांमध्ये कर्करोग, हृदयविकाराचा झटका, स्ट्रोक आणि मूत्रपिंड निकामी होणे यासारख्या गंभीर आजारांचा समावेश होतो.
प्रतिबंधात्मक काळजीचे फायदेःबहुतेक धोरणांमध्ये मोफत वार्षिक आरोग्य तपासणी आणि लवकर निदान करण्यास प्रोत्साहन देणाऱ्या आरोग्य बक्षिसांचा समावेश असतो.
कर लाभ (जुनी व्यवस्था):25, 000 रुपयांपर्यंतचे हप्ते (ज्येष्ठ नागरिकांसाठी 50,000 रुपये) प्राप्तिकर कायदा, 2025 च्या अनुसूची पंधराव्याच्या कलम 126 अंतर्गत कपातीयोग्य आहेत, तर ज्येष्ठ-नागरिक पालकांसाठी भरलेल्या हप्त्यासाठी अतिरिक्त 50,000 रुपये आहेत.
तुम्ही प्रथम कोणती खरेदी करावी?
भारतातील बहुतांश आर्थिक सल्लागारांद्वारे पाळला जाणारा व्यावहारिक नियमः
प्रथम तुमच्यासाठी आणि तुमच्या जवळच्या कुटुंबासाठी आरोग्य विमा खरेदी करा. आरोग्यसेवेची जोखीम कोणत्याही वयात उद्भवू शकते आणि एकाच रुग्णालयात दाखल झाल्यास अनेक वर्षांची बचत नष्ट होऊ शकते.
तुमचे आर्थिक अवलंबित (जोडीदार, मुले, वृद्ध पालक) किंवा थकबाकी असलेले कर्ज असल्यास मुदत जीवन विमा खरेदी करा. शुद्ध मुदत योजना सर्वात कमी हप्त्यावर सर्वाधिक संरक्षण देते.
वरील दोन संरक्षण कव्हर्स लागू झाल्यानंतरच बचत किंवा युलिप योजना जोडा आणि जर बचत उद्दिष्ट तुमच्या आर्थिक योजनेशी सुसंगत असेल तरच.
टाळण्याजोग्या सामान्य चुका
दोन्हींपैकी फक्त एक खरेदी करणे आणि त्यात दोन्ही जोखीम समाविष्ट आहेत असे गृहीत धरणे.
खोलीच्या भाड्याची मर्यादा, सह-वेतन, उप-मर्यादा आणि रोखीविरहित रुग्णालयाचे जाळे तपासल्याशिवाय सर्वात स्वस्त योजना निवडणे.
आधीपासून अस्तित्वात असलेल्या अटी लपवणे, ज्यामुळे दावा नाकारला जाऊ शकतो.
पॉलिसी रद्द होऊ देणे आणि प्रतीक्षा कालावधीचे क्रेडिट आणि नो-क्लेम बोनस गमावणे.
आरोग्याच्या भीतीनंतरच आरोग्य विमा खरेदी करणे. विमा कंपन्या उशीरा खरेदीदारांसाठी हप्ते नाकारू शकतात किंवा भरू शकतात.
बंदोबस्ती योजनांचा परस्पर निधीशी गोंधळ. बंदोबस्ती योजना ही पुराणमतवादी परतावा देणारी विमा उत्पादने आहेत.
अंतिम विचार
जीवन विमा आणि आरोग्य विमा हे दोन वेगवेगळ्या परंतु तितक्याच महत्त्वाच्या जोखमींपासून संरक्षण देतात. आरोग्य विमा तुमच्या आयुष्यातील वैद्यकीय उपचारांच्या खर्चापासून तुमच्या बचतीचे संरक्षण करतो. पॉलिसीच्या कालावधीत तुमचे निधन झाल्यास तुमच्या कुटुंबाच्या उत्पन्नाचे जीवन विमा संरक्षण करतो. भारतातील बहुतांश कामकाजाच्या प्रौढांसाठी, ज्यांच्यावर अवलंबित आणि कर्ज आहे, दोघांची मालकी घेणे हे योग्य पाऊल आहे. प्रथम आरोग्य विमा खरेदी करा, त्यानंतर मुदत जीवन विमा जोडा आणि तुमचे जीवन आणि कुटुंब बदलत असताना दरवर्षी दोन्ही कव्हर्सचे पुनरावलोकन करा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
1. जीवन विमा आणि आरोग्य विमा यात मुख्य फरक काय आहे?
पॉलिसीच्या मुदतीदरम्यान विमाधारक मृत्यू पावल्यावर जीवन विमा तुमच्या नामनिर्देशित व्यक्तीला एकरकमी रक्कम देतो. आरोग्य विमा तुमचा वैद्यकीय खर्च (इस्पितळात दाखल होणे, शस्त्रक्रिया, दिवसाची काळजी) विमा भरण्यापर्यंत भरतो. विमा उतरवलेली रक्कम धोरण लागू असताना.
2. मला जीवन विमा आणि आरोग्य विमा या दोन्हींची गरज आहे का?
होय, भारतातील बहुतांश प्रौढांसाठी. आरोग्य विमा तुमच्या बचतीचे वैद्यकीय खर्चापासून संरक्षण करतो. तुमचे निधन झाल्यास तुमच्या कुटुंबाच्या उत्पन्नाचे जीवन विमा संरक्षण करतो. दोन्ही वेगवेगळ्या उद्दिष्टांची पूर्तता करतात आणि एकमेकांची जागा घेत नाहीत.
3. मी एकाच वर्षात दोघांवरही कर लाभासाठी दावा करू शकतो का?
होय, जुन्या कर व्यवस्थेअंतर्गत. जीवन विमा हप्ते अनुसूची पंधराव्याच्या कलम 123 अंतर्गत पात्र आहेत (दीड लाख रुपयांपर्यंत). आरोग्य विमा हप्ते अनुसूची पंधराव्याच्या कलम 126 अंतर्गत पात्र आहेत (रु. 25,000/रु. 50,000, आणि ज्येष्ठ-नागरिक पालकांसाठी रु. 50,000). दोन्हीचा दावा एकाच परताव्यात केला जाऊ शकतो.
4. नवीन कर व्यवस्थेअंतर्गत हे कर लाभ उपलब्ध आहेत का?
नाही, बहुतेक अनुसूची XV कपाती नवीन कर व्यवस्थेअंतर्गत उपलब्ध नाहीत, जी वित्तीय वर्ष 2023-24 पासूनची डिफॉल्ट आहे. या लाभांचा दावा करण्यासाठी, तुम्ही भरण्याच्या वेळी जुन्या कर व्यवस्थेची निवड करणे आवश्यक आहे.
5. आरोग्य विम्यामध्ये आधीपासून अस्तित्वात असलेल्या रोगांचा समावेश आहे का?
होय, प्रतीक्षा कालावधीनंतर. 29 मे 2024 रोजी आरोग्य विमा उत्पादनांवरील आय. आर. डी. ए. आय. च्या मुख्य परिपत्रकानुसार, कमाल आधीपासूनचा आजार प्रतीक्षा कालावधी 36 महिन्यांचा असतो. काही योजना 24 किंवा 12 महिन्यांचा कमी प्रतीक्षा कालावधी देतात.
6. मला कोणत्याही रुग्णालयात रोखीविरहित उपचार मिळू शकतात का?
रोखीविरहित उपचार केवळ येथे उपलब्ध आहेत नेटवर्क रुग्णालये तुमच्या विमा कंपनीबरोबर सूचीबद्ध. दाखल होण्यापूर्वी, विमा कंपनीच्या संकेतस्थळावर किंवा अॅपवर रोखविरहित रुग्णालयाची यादी तपासा किंवा विमा कंपनीच्या ग्राहक सेवेवर संपर्क साधा.
7. जीवन आणि आरोग्य विम्यासाठी प्रवासी उपलब्ध आहेत का?
होय. जीवन विमा अपघात मृत्यू लाभ, गंभीर आजार आणि प्रीमियमची सूट यासारख्या सुविधा पुरवतो. आरोग्य विमा खोली भाडे माफी, प्रसूती संरक्षण, ओ. पी. डी. संरक्षण आणि गंभीर आजार संरक्षण यासारख्या अतिरिक्त सुविधा पुरवतो.
8. मी माझ्या विमा धोरणांचा किती वेळा आढावा घ्यावा?
वर्षातून किमान एकदा तरी तुमच्या पॉलिसीचा आढावा घ्या, किंवा जेव्हा लग्न, बाळाचा जन्म, नोकरी बदल, गृहकर्ज किंवा नवीन आरोग्य स्थिती यासारख्या जीवनात मोठे बदल घडतील तेव्हा. विम्याची रक्कम, हमीची रक्कम आणि आवश्यकतेनुसार नामनिर्देशित तपशील अद्ययावत करा.
9. मी माझे जीवन विमा कधीही रद्द करू शकतो का?
तुम्ही पूर्ण परताव्यासाठी (सामान्यतः 15 दिवस, किंवा इलेक्ट्रॉनिक पॉलिसीसाठी 30 दिवस) एक लहान प्रशासकीय शुल्क वजा करून रद्द करू शकता. फ्री-लुक कालावधीनंतर, तुम्ही पॉलिसीच्या अटींनुसार समर्पण मूल्यासाठी पॉलिसीचे समर्पण करू शकता. मुदत योजनांचे सहसा कोणतेही समर्पण मूल्य नसते.
10. झुरिख कोटक समूहामध्ये जीवन विम्याचे कंत्राटदार कोण आहे?
जीवन विमा योजना कोटाक महिंद्रा लाइफ इन्श्युरन्स कंपनी लिमिटेड या स्वतंत्र समूह संस्थेद्वारे अधिलिखित केल्या जातात. झुरिच कोटाक जनरल इन्श्युरन्स ही एक सामान्य विमा कंपनी आहे जी आरोग्य, मोटार, प्रवास आणि इतर सामान्य विमा उत्पादने प्रदान करते.
आरोग्य विम्याबद्दल अधिक जाणून घ्या
अधिक माहिती मिळवणे सोपे, हे जलद दुवे पहा
